Viski kültürü, tadım notları ve viski kursları
İskoç Viskisinde Fıçı Boyutları Ve Viskiye Olan Etkileri
İskoç Viskisinde Fıçı Boyutları Ve Viskiye Olan Etkileri
Merhaba, 

Geçtiğimiz günlerde sitenin içerikleri üzerinden istatistiklere göz atıyordum ve şeri fıçıları üzerine yazdığım yazının en çok okunanlar arasına girdiğini gördüm. Bu kadar spesisifik bir konu üzerine yoğunlaşmış bir yazının, popüler konulardan sıyrılıp da çok okunması beni çok sevindirdi. Bir yazıyı da viski fıçılarının boyları üzerine ayırmaya karar verdim.  

Fıçılar, viskilerin evleridir. Bazılarının çok gençken bazılarının ise yaşlılığında terk ettikleri, onlara karakterini veren, ruhlarını şekillendiren ilk yuvaları.

İskoç viski dünyasında, tümü meşe olmak kaydıyla farklı tür fıçılar kullanılıyor ancak bunları genellersek İspanyol şeri, Amerikan burbon ve Avrupa meşe fıçıları olarak en büyük yüzdeyi verebiliriz. Japonların Mizunarası gibi çok ekstrem örnekler bu listede yer alamayacak kadar az sayıda üretime sahip.

Öncelikle ülkelerin kendi özel kanunlarının , genel viski dünyasını şekillendirdiğini anlamamız gerekiyor. Amerika’da üretilen bir burbon fıçısında sadece bir defa yıllandırmaya izin verilirken, İskoçya’da tekrar dolum sayısında bir limit yok. Bu da Amerika’da üretilen burbon fıçıların, sonrasında İskoçya’ya gönderilip, malt viski yıllandırması sürecinde kullanımlarını yaygınlaştırıyor.  

İspanya’da üretilen şeri şarabının dinlendirildiği fıçılar da, sonrasında viskiye kattıkları enfes koku ve lezzetin ortaya çıkmasından sonra İskoçlar tarafından satın alınmaya ve kullanılmaya uzun yıllardır devam ediyor.  

Şeri şaraplarının fıçısıyla başlayan bu inovatif süreç, sonrasında kırmızı, beyaz ve porto şarabı olarak adlandırılan farklı şarap fıçıları ile, kısmen daha az sayıda olsa da viski dünyasına şekil veriyor. Viskinin içerisindeki yüksek alkol, fıçılar her ne kadar iyi temizlenmiş dahi olsa, fıçı gözeneklerindeki bazı tortuları içine çekiyor ve bu da farklı aromalar yaratılmasına yardımcı oluyor.

Gelelim bu fıçıların boyutlarına. Viski fıçıları 200 ile 650 litre arasında değişen hacimlerde üretiliyor.  Bu noktada fıçı türlerini orjinal İngilizce isimleri ile kullanacağım çünkü ne Türkiye’de viski üretimi var ne de ilginç bir şekilde kelimleri çevirmem herhangi bir yerde karşınıza çıkmayacak ve bir yarar sağlamayacak.  

ASB (Amerikan Standart Barrel) 


Maker's Mark ASB fıçıları


Viski dünyasının en çok kullanılan fıçı türü. Yaklaşık 200 litrelik bir hacmi bulunuyor. 

Amerikan yasalarına göre bu fıçılar Amerikan beyaz meşesinden yapılmalı ve sadece bir defa kullanılmalı.

Sonrasında ise alıcısı belli, İskoçlar. 

Hogshead 


Bruichladdich Damıtımevi, Amerikan Hogshead fıçılar


Viski dünyasında kullanım açısından ikinci sırayı Hogshead türü alıyor.

Yaklaşık 225-250 litre hacmi bulunuyor. 

Genelde Amerikan beyaz meşesinden üretilse de başka örnekleri de mevcut. Özellikle şeri üreticilerinin de en çok tercih ettiği fıçı türlerinden biri.   

Butt  


Glenmorangie Damıtımevi, İspanyol Butt fıçılar


Neden Türkçeleştirmek garip olurdu şimdi daha iyi anlayabilirsiniz çünkü butt kelimesi Türkçede fıçı veya varil olarak geçiyor. Fıçı türündeki fıçılar? Olmuyor.

Butt fıçılar 475-500 litre hacimli üretilir. Şarap dünyasında pipe olarak geçerek.

Çok büyük yüzdesi İspanyol meşesinden üretilir ve şeri endüstrisinin ilk tercihidir. Küçük bir kısmı ise Amerikan beyaz meşesinden üretiliyor.  

Quarter Cask 


Laphroaig Damıtımevi

Özellikle Laphroaig’in üzerine dev puntolarla yazdığı ekspresyonundan da hatırlayabileceğimiz QC, sadece 45-50 litrelik hacmiyle en küçük fıçı türlerinden biri.

Viskinin meşeye daha çok temas etmesi sayesinde tadın daha yoğun olduğu şeklinde görüşler mevcut.  Bununla beraber bu fıçılar, olgunlaştırma süresini diğer türlere göre daha fazla kısaltıyor. 

10 yıllık bir meşe fıçı mı, 7 yıllık bir QC mi? Bu karar da tüketiciye kalıyor.

Özelllikle Laphroaig Quarter Cask, yine dev puntolarla şişelenen QA Cask ile çok karıştırılıyor keza bambaşka viskiler. QA, Latince Quercus Alba yani Amerikan beyaz meşesi anlamına geliyor.  

Barrique 


Barrique Şarap Fıçıları


Yakından takip eden dostların ilk aklına gelen herhalde Kavalan Vinho Barrique olmuştur.

Barrique, 250-300 litrelik hacimli üretilen bir fıçı türü. İlk dolumu (ilk kullanımı) genellikle şarap ve konyak endüstrisinde tercih ediliyor. Genel olarak da Fransız meşesinden üretiliyor. Son zamanların gözdesi fıçı türlerden biri.  

Puncheon 


Puncheon şeri fıçısı.


Şeri dünyasının ikinci tercihi. İspanyol meşesinden üretilen Puncheon türü, 450-500 litre gibi devasa hacimli olarak üretiliyor.

Aynı zamanda rom endüstrisinin de tercihlerinden biri. 

Port


Sandeman Porto Şarap Fıçısı


Porto şarabının dinlendirilmesi için üretilen bu fıçı türünün hacmi 550-650 litre büyüklüğünde oluyor. Popüler bir örnek olarak Glenmorangie Quinta Ruban'dan hatırlayabiliriz.

İskoç malt viski dünyasının yine son dönemlerde en nadide ekspresyonları için kullandığı bir tür. Çok fazla “tatlı” notalar içerdiği için, İskoç viskilerinin genel olarak bitişlerinde kullanılıyor. Yani 10 yıllık bir dinlendirmenin son altı ayı veya birkaç senesi için tercih ediliyor. 

Maderia 


Maderia şarap fıçıları, Portekiz.


Yine şarap için üretilen fıçı türlerinden biri.

Maderia şaraplarının dinlendirildiği bu fıçıların hacmi 600-650 litre civarında. Genel olarak Fransız meşesinden üretiliyor ve Port fıçılarda olduğu gibi yine İskoç viskilerinin “bitiş” tercihlerinden biri.   

Firkin


1800'lerden kalma bir Firkin fıçı.


İsmini eski İngilizce'de geçen ve Flemenkçeden uyarlama vierdekijn kelimesinden alan Firkin aslında "dördüncü" anlamına geliyor.

Fıçıya ismini vermesinin nedeni, bir standart fıçının dörtte biri kadar küçük olması. İngiliz ale türü biraları dinlendirilmesi sırasında da tercih edilen bir tür. Yaklaşık 41 litrelik bir hacimle üretiliyor.

First fill & refill

Yazıda geçirmem gereken bir başka kavram da “ilk dolum” yani “first fill” ve “sonradan dolum” yani “refill”.

Burada kullanılan ilk dolum, içinde daha önce Amerikan burbonu dinlendirilmiş bir fıçının içine eklenen İskoç malt viskisi sonrasında gerçekleşiyor. Sonradan dolum yani “refill” ise o fıçının aslında üçüncü kullanıma geldiğini bize gösteriyor.

Örnek olarak Laphroaig, Amerikan burbon fıçılarının genelini Maker's Mark'tan satın alıyor. Aldığı fıçıya Laphroaig malt viskisi eklediği anda bu fıçı "first fill" oluyor. Belirli bir yıl sonra viskisini çıkarıp şişeledikten sonra o fıçı tekrar kullanılırsa bu sefer "refill" oluyor.

 
  Merhaba Viski etkinliklerine gelen dostlarımızın iyi hatırlayacağı Glenfiddich burbon ve şeri fıçı parçaları.

Slainte,

Ozan Vural
info@viskigurme.com
2017 © ViskiGurme